بازدید : مرتبه
تاریخ : دوشنبه 10 آبان 1389
مقدمه

از نگاه دین، اموری وجود دارند که سببِ ازدیادِ اموال و برکت می شوند. اموری از قبیلِ: اخلاق حسنه، مساعدت به برادر ایمانی، امانتداری، صدقه، زکات، دعا کردنِ برادران در غیاب آنان، حسن نیّت ، ازدواج و ... . [1]

ما در این مجال در رابطه با ازدواج و رفع فقر سخن می گوییم. از نظر دین، با ازدواج، یا فقر از بین می رود یا گام بزرگی در جهت ریشه کن کردنِ آن می توان برداشت. در این زمینه آیه ها و روایت هایی وجود دارند که دلالت بر این مدّعا می نمایند.

حال، آیا باور جامعه نیز بر همین مبنا است یا این که نظر عکس دارد؟

نکتة حائز اهمیت آن است که ؛ حقایق اصلی را «دین» بیان کرده است و اگر «جامعه» با «دین» همگام نباشد، پرواضح است که جامعه به خطا رفته است.

برای اصلاح خطاهای موجود و احتمالی، شایسته است که نظر دین را تبیین کنیم و در کنار آن به مشکل های موجود در جامعه بپردازیم و فاصله ای که بین دین و جامعه به وجود آمده، متذکر شویم تا در راه اثباتِ حقایق دین، گامی برداشته باشیم.

نظر دین

آموزه های دینی مبتنی بر آیه های قرآن کریم و روایت های اهل بیت ـ علیهم السلام ـ می باشد. بنابراین از مَنظر آیه ها و روایت ها به «مسأله برکات ازدواج» می نگریم.

 
برکات ازدواج ، در آینة قرآن

انتخاب همسر در فرهنگ ناب اسلام به خودیِ خود، امری مستحبّ و پسندیده است؛ ولی در صورتی که مجرد ماندن و عَزَب زیستن، دامنِ پاک زندگی را به معصیت و آلودگی بکشاند، مسأله ازدواج، به امر ضروری ، واجب و تکلیف قطعی تبدیل می شود. این جا است که باید دستور خداوند متعال، نسبت به ازدواج را به اجرا گذاشت و از آیندة زندگی به خصوص در برنامة مادیات و هزینه ها بیمی به خود راه نداد؛ زیر ترس از آینده، نسبت به گذارانِ امور زندگی، فکری شیطانی است و مولودِ ضعفِ نفس و عدم اعتماد به کارگزاران بساط هستی می باشد.

خداوند متعال می فرماید:

«وَ اَنکِحُوا الأَیامی مِنکُم وَ الصّالِحینَ مِن عِبادِکُم وَ اِمائِکُم اِن یَکُونُوا فُقَراءَ یُغنِهِمُ اللهُ مِن فَضلِه وَ اللهُ واسِعٌ عَلیمٌ »[2]

«دختران و جوانان مجرد و غلام ها و کنیز های شایستة خود را همسر دهید و زمینة نکاح آنان را فراهم آورید. اگر آنان فقیر و تهیدست باشند، خداوند از راه فضل بی نهایتش آنان را بی نیاز می کند و خداوند واسع و علیم است» .

از نظر قواعد عربی، واژة «اَنکِحُوا » فعل امر است و این امر متوجه تمام افراد جامعه است.

از تعبیر « ِن یَکُونوا فُقَراءَ یُغنِهِمُ اللهُ مِن فَضلِهِ»[3] به دست می آید که: شروع زندگیِ مشترک و ادامة آن، همواره با نزولِ برکات الاهی همراه است. به عبارت دیگر، سنّت الاهی بر این است که زوجین را مورد حمایت قرار می دهد [ به ویژه در امور مالی و معیشتی].

 
برکت های ازدواج در آینة روایت ها

از معصومین    (  روایات بسیاری در زمینة برکت های ازدواج صادر شده است، ولی ما در این جا به سه روایت از وجود با عظمتِ پیامبر رحمت   $ استناد می کنیم:[4]

« یُفتَحُ  اَبوابَ السَّماءِ فی اَربَعَه مواضِعَ ؛ عِندَ نُزول المَطَر، وَ عِندَ نَظَرِ الوَلَدِ فی وَجهِ الوالِد، وَ عِندَ فَتحِ بابِ الکَعبَه وَ عِندَ النِّکاح» .

« در چهار مورد ، برکت های آسمانی متوجه انسان است: زمان بارش باران، و زمانی که فرزندی به صورتِ پدرش می نگرد، و موقعی که درب کعبه گشوده می شود، و هنگام نکاح».

« زَوِّجُوا اَیاماکُم فَإِنَّ اللهَ یُحسِنُ لَهُم فی اَخلاقِهِم و یُوسِعُ لَهُم فی اَرزاقِهِم ... »

«لوازم ازدواج مردان مجرد و عزبتان را فراهم آورید تا خداوند اخلاقشان را نیکو و روزی شان را فراخ گرداند... » .

« اِتَّخِذُوا الأَهلَ فَأِنَّهُ اَرزَقُ لَکُم » .

« همسر انتخاب کنید که باعث رزقِ بیشتر برای شما است» .

بنابراین از زاویة دین، به امر مهم ازدواج، به عنوان مایة برکت و وسعت رزق نگریسته می شود. مطابق آموزه های دینی، پرواضح است که رزق و روزیِ هر یک از افراد انسان، به خودِ او اختصاص دارد، با ازدواج و شروع زندگی مشترک، ارزاق مادی و معنوی در کنار هم جمع می شوند و سفره ای که حاصل می شود به مراتب گسترده تر و پربرکت تر از سفرة دورانِ مجردی است. پس می توان در یک جمله گفت:

«یکی از راه های فقر ستیزی، ازدواج است» .

در یک نگاه کلی وقتی سخن از فقر به میان می آید، عوامل آن را در اموری مانند موارد ذیل می یابیم:

ـ وجود مشکل های اقتصادی کلان

ـ عدم توازن مالی در بین افراد جامعه (بی تفاوتی سرمایه داران نسبت به گروه های ضعیف جامعه).

ـ ناسپاسی مردم نسبت به نعمت های الاهی .

ـ اسراف و تبذیر.

ـ امتحان های الاهی .

ـ ...

ولی هیچ گاه و از هیچ مکتبی شنیده نشده است که بگویند: «ازدواج، عاملِ فقر است» یا این که «ازدواج، مسألة فقر را تشدید می کند» و ... .

البته ازدواج های ناموفق و مسأله دار کم نیستند ولی سخن در این است که امر مقدس ازدواج، به خودیِ خود عاملِ فقرو مشکل مادی نبوده، بلکه بر عکس است.

تا به این جا، گفتار ما اشاره به اعتقادات دینی داشت، اما طرف دیگرِ سکه، نظر «جامعه» است.

 
نظر جامعه

اگر نظر جامعه، هماهنگ با آموزه های دینی باشد، که بحثی نداریم؛ ولی اگر در آن راستا قرار نگرفته باشد به طوری که ازدواج را عامل فقر بداند یا از مسألة ازدواج به نوعی ابرازِ ترس کند، این جا است که باید عوامل ترس جامعه را بررسی کرد.

 
عوامل ترس جامعه از ازدواج

پس از گذشت 28 سال از پیروزی انقلاب اسلامی، چرا باید برای احیاء بعضی از سنت های حسنه، در جامعه با مشکل هایی اساسی مواجه شویم؟ چرا باید نظر جامعه، در زمینة ازدواج و رفع فقر، مغایر با دین باشد؟ به طور اساسی چرا باید جامعه، ازدواج را به عنوان یکی از عامل های فقر قلمداد کند؟

برای پاسخ به این مسائل اساسی باید از نکات ذیل غافل نباشیم:

با توجه به این که جامعة فعلی، به حد جامعة مطلوب دینی نرسیده است و فکرها و فرهنگ های مختلفی در بین گروه های مردم وجود دارد؛ پس نوع نگرش افراد جامعه نسبت به بحث «ازدواج و رفع فقر» متفاوت است و ممکن است که امروزه در یک جمع بندی ببینیم که جامعه از ازدواج «هراس» دارد .

از مهم ترین عامل هایی که باعث رشد چنین طرز فکری شده است، عبارتند از:

1. باورهای فرهنگی که ازدواج موجب مشکل اقتصادی می شود

با در نظر داشتن صِرفِ امور ظاهری، نوعی باور در جامعه رشد می کند که اغلب افراد می خواهند بر مبنای آن باور، گوی سبقت را از یکدیگر بربایند و یا حداقل این که در انظار عمومی، سرخورده و ضعیف نباشند.آن باور عبارت است از:

«انسان با شخصیت کسی است که خود را به جدیدترین زرق و برق ها و تجمّلات جدید، در سطح عالی مجهز کند» در حالی که این باور، به طور کامل غلط و بی اساس است. در عین حالی که لازم است امکانات جدید رفاهی و پیشرفته در خدمت انسان باشد اما باید در نظر داشت که امکانات مزبور ، شرط تکاملِ انسان بودن و دستیابی به ارزش ها نیست. جهانِ پیشرفته، تا جایی ارزش دارد که در خدمت بشر باشد نه آن که در راستای خود کامگی ها، شهوت ها و نفسانیات مصرف شود. ای بسا کسانی که از جهت معیارهای ظاهری در سطح متوسط یا پایین تری بوده ولی از جهت کرامتِ نفس و شخصیت انسانی در قله قرار داشته باشند.

اما بدبختانه گاهی جامعه با رویکرد به مسائل ظاهری مثل چشم و هم چشمی ها، از هدفِ اصلیِ ازدواج باز می ماند. به طوری که برای رسیدن به خواهش های ظاهری، اغلب زوجین و اطرافیان آن ها برای تأمین خواسته هایشان و ظهور بخشیدن به باورهای اشتباه، آرامش نسبی زندگی خود را به مخاطره می اندازند. در حالی که جامعه باید به سویی حرکت کند که این گونه مشکل ها را به راحتی برطرف نماید.

برای اصلاح باورها و رسیدن به آرامش مطلوب ، جامعه نیاز به مربیان کار آمد دینی ـ فرهنگی و دگرگونی سیاسی بینش همگانی دارد. آنان با یک برنامه ریزی منظم و دقیق و همگانی همه جانبه بزرگان جامعه و تمامی رسانه ها و ... می توانند بر روی افکار عمومی در مقاطع سنی مختلف اثرات مثبتی بگذارند و آن فکرها را اصلاح نمایند.

تربیت افراد جامعه باید به گونه ای باشد که از چشم دوختن به دنیای دنیا داران و ثروت ثروتمندان بر حذر باشند تا همواره به آرامش آنان خللی وارد نشود.

وقتی جامعه به این مهم، دست یافت، از کمترین برکاتش، می توان کاهش مشکل اقتصادی را نام برد و در نتیجه، در مسیر احیاء سنت های حسنه، با آرامشِ نسبی، گام بردارد.

2. تشریفات موجود بین عرف مردم و متحمل شدن هزینه های سنگینِ غیر ضروری

با یک نظر سطحی به تشریفات موجود در زمینة ازدواج، به این نتیجه می رسیم که بسیاری از آن موارد، غیر ضروری هستند. مواردی مثل:

ـ مهریه های سنگین[5].

ـ جهیزیه های رایج کنونی.

ـ تهیة هدیه های قیمتی که بالاتر از شئون زوجین است.

ـ انتخاب تالارها و اماکن بسیار تشریفاتی، جهت برگزاری جشن عقد و عروسی .

ـ اسراف و تبذیر در نوع پذیرایی از میهمانان .

ـ متحمل شدن هزینه های طاقت فرسای جانبی از قبیل تهیة گل، نوع لباس، نوع اتومبیل، و... .

ـ نوع زندگی پس از ازدواج، از جهت امکانات و محل زندگی.

ـ ...

موارد ذکر شده باید در حد ضرورت وجود داشته باشند ولی باید در نظر داشت که هدف از شروع زندگی مشترک، خیلی مقدس و با ارزش تر از این مسائلِ پیشِ پا افتاده است.

امام برای درمان جامعه و زمینة تشریفات، می توان نکات زیر را مورد توجه قرار داد:

الف. ضعف روحیة توکل:

بیشتر نگرانی های جامعه از رویکرد به مسأله ازدواج، ناشی از «ضعف در روحیة توکل» است .

توکل حالتی نفسانی است که در سایة اکتساب آن، انسان به خدای خویش اعتماد می کند و  امور را به او می سپارد و در نتیجه از تمام نگرانی ها به دور می ماند.

به تعبیر دیگر، تمام چشم امید انسان، به خدا باشد نه به غیر او.

در اخبار داریم که وقتی برادران حضرت یوسف  % تصمیم گرفتند که او را به چاه بیندازند ، یوسف % گریه می کرد ولی وقتی در آستانة چاه قرار گرفت، خندید. برادران از آن حال متضّاد او تعجّب کرده و علّت خنده اش را پرسیدند. گفت: به آن جهت است که روزی، به بازوان شما اعتماد کردم و امید به برادران داشتم، اما امروز که از شما به خودتان پناه می برم، به من پناه نمی دهید و فهمیدم که نباید به غیر خدا اعتماد می کردم[6].اگر کسی به حد بالای توکل دست یافت ، خداوند او را کفایت می کند «ومن یَتَوَکَّلَ عَلَی اللهِ فَهُوَ حَسبُهُ».

توکل مراتبی دارد و هر کس ممکن است در مرتبه ای از آن قرار داشته باشد. آن که توکلش بیشتر، نگرانی ها و اضطرابهایش کمتر.

اما تذکر چند نکته در این زمینه بسیار ضروری است:

1. اگر ما شرایط توکل را در نظر نگیریم [مثلاً میزان خواسته ها و نیازهایمان متعارف نباشد و توقع داشته باشیم که باید به هر چه که از خدا خواستیم برسیم ] مشکلی را حل نکرده ایم.

سنت الاهی در زمینة ازدواج آن است که انسان از مشکل مادّی رهایی یابد ولی اگر سطح توقعات بالا بود و تشریفات به عنوان اصل قرار گرفتند؛ دیگر نباید انتظار داشت که همة امور میسّر و راحت باشند. بنابراین، مشکل از خود جامعه است نه از سنت الاهی.

به عبارت دیگر، جامعه با روی آوردن به تشریفات، بلایی برسر افراد آورده است که از اموری مثل ازدواج، احساس هراس دارند.

2. اصل امتحان الاهی را نباید فراموش کرد، گاهی انسانی که توکل پیشه کرده، باز با مشکل هایی مواجه می شود. این رویارویی با سختی ها، نوعی آزمون است که خدای متعال در سایة آن به انسان، رتبه و درجة ایمانی عطا می کند؛ چرا که او به خیر و صلاح بندگانش، آگاه است.

3. نباید در جامعه، نسخة توکل را به طور یکسان برای همگان پیچید؛ زیرا معتقدات افراد، و پایبندی آنان به امور اعتقادی، متفاوت است.

برای رفع ترس این افراد از ازدواج، باید نوعی فرهنگ سالم را به آنان تفهیم کنیم. مثلاً با مباحث عاقلانه ای آنان را مخاطب خود، قرار داده به آنان تفهیم کنیم که به جای هزینه کردنِ مبلغ های هنگفت در تشریفات بیهوده، آن مبلغ ها در جهت ضرورت ها استفاده شوند.

[امور ضروری مثل: مسکن، تهیة لوازم ضروری و ...].

ب. مطالعه و بررسی زندگی انسانهای با کرامت:

هنگامی که باور فرهنگیِ بزرگان دین مبین اسلام را در زمینة ازدواج مطالعه می کنیم به این یقین می رسیم که ارزش انسان و کرامت او به مادیات نیست؛ و پرداختن به صرف ظاهر منافات با آن ارزش ها دارد.

وقتی مسائلی از قبیل مهریة حضرت زهرا  & ، جهیزیة آن حضرت، جشن عروسی ایشان، هدیه دادنِ لباس خود به فقیر در شب عروسی، اصلِ دارایی امیر المؤمنین %  در هنگام ازدواج و .... را سرلوحة زندگی قرار دهیم، به نورانیتی دست یافته ایم که بسیاری از مشکل ها را حل نموده ایم و از هر گونه ترس و اضطرابی در زمینة شروع زندگیِ مشترک، دوری گزیده ایم.

بنابراین با تبیین آن مسائل نورانی، می توانیم گام بزرگی در راه درمان جامعه برداریم.

ج. نوع عملکرد گروه های مرفّه در این زمینه:

افرادی از جامعه که توانایی مالی دارند می توانند با هدف القاء فرهنگی مناسب، در صرف هزینه های ازدواج، به گونه ای متعارف عمل کنند و این عملکرد می تواند بر جامعه اثرات مثبتی بگذارد و گامی بزرگ در جهت رفع فقر بردارد.

عملکرد متعارف یعنی، هزینه های گزاف به جای این که بی جهت مصرف شوند، در جهت رفع نیاز های جامعه قرار گیرند.
 

نتیجة بحث این که

دین، ازدواج را مایة وسعت رزق و برکت می داند. جامعه اگر از ازدواج هراسی دارد به خاطر ایجاد فاصله بین باورهای مردم و آموز ه های دینی است. بنابراین باید باورها را اصلاح کرد.

با تقویت روحیة توکل و القاء فرهنگ صرفه جویی در هزینه های ازدواج ، می توان گام بزرگی در جهت رفع ترس افراد ، از این امر مقدس ، برداشت و سرانجام نظر دین را در زمینة «رفع فقر» ثابت کرد.

با امید به این که، جامعة اسلامی ما در سایة رهنمودهای رهبر معظم انقلاب ـ مدّ ظلّه العالی ـ به سویی حرکت کند که مشکل ها و نابسامانی های آن به حداقل برسد و بستری برای ظهور منجی عالم بشریت ـ عجل الله تعالی فرجه الشریف ـ باشد. ان شاء الله .

أءمنابع و مآخذ

1. قرآن کریم.

2. علامه مجلسی ، بحار الانوار ، چ جدید .

3. مکارم شیرازی، قصه های قرآن.

4. انصاریان، حسین، نظام خانواده در اسلام.

--------------------------------------------------------------------------------
1. عوامل وسعت رزق را می توان از کتاب بحار الانوار (علامه مجلسی) مجلّدات 69 تا 78 بدست آورد.
2. نور(24)  ،32
3. نور (24) ، 32 .
4. نظام خانواده در اسلام ، انصاریان ، ص 40 تا 42 .
5. مطابق روایتی از امیر المؤمین ، مهریه های سنگین سبب دشمنی می شود ( بحار الانوار ، ج 103 ، ص 347 ) .
6. قصه های قرآن ، آیه الله مکارم شیرازی.



طبقه بندی: ازدواج جوانان، 
به اشتراک گذاری:
داغ کن: داغ کن - کلوب دات کام
محبوب کنید ! :
پاسخگو: یاسین مدیر محتوائی